Türk şirketlerin Fas’ta Faaliyet Gösterme Seçenekleri. Şirket, Şube, İrtibat Ofisi Karşılaştırması

     I. Bağlı Şirket (Filiale): Hukuki, Vergisel ve Operasyonel Anlamda Avantajları ve Dezavantajları

     II. Şube (Succursale) Kuruluşu

     III. İrtibat Ofisi (Bureau de Liaison) Kuruluşu: Esnek Hukuki Yapı

     IV.Fas’ta Kurulabilecek Şirket Türleri ve Şirketlerin Kuruluş Aşamaları

Anonim şirket ve limited şirket gibi sermaye şirketlerinin yanı sıra, Fas Krallığı’nda açılabilecek olan diğer hukuki kuruluşlar şube ve irtibat ofisleridir. Sermaye şirketleri ile şube ve irtibat ofislerinin kuruluş süreleri ve kuruluş masrafları birbirlerine benzerdir.

Fas Krallığı’nda yatırım yapmayı hedefleyen yabancı yatırımcıların yatırımlarını gerçekleştirebilmeleri için çeşitli hukuki yapılar bulunmaktadır. Tercih edilen hukuki yapıya göre; hukuksal ve vergisel açıdan olduğu gibi, muhasebe ile organizasyon açısından da farklı sonuçlar ortaya çıkmaktadır. Yazımızda bahsi geçen hukuki yapıların avantajları, dezavantajları ve kendi aralarındaki karşılaştırmaları kapsamlı bir şekilde açıklanmıştır.

     I. Bağlı Şirket (Filiale): Hukuki, Vergisel ve Operasyonel Anlamda Avantajları ve Dezavantajları


Bağlı şirket, ana şirketten bağımsız olarak hukuki bir yapıya sahip olsa dahi, bağlı şirketin kontrolü ana şirket tarafından gerçekleştirilmektedir. Fas Krallığı’nda bir bağlı şirkete altta belirtilen üç şekilde sahip olunabilmektedir:

  1. Yabancı şirket tarafından Fas Krallığı’nda yeni bir şirket kurulması;
  2. Var olan bir şirketin satın alınması;
  3. Başka şirketlerin ortaklığıyla yeni bir şirket kurulması.

     II. Şube (Succursale) Kuruluşu

Şubeler, herhangi bir tüzel kişiliğe sahip olmaksızın, belli bir yönetimsel ve idari bağımsızlığa sahip olan ve bir grubun/şirketin parçası olan kuruluşlardır. Şayet yabancı yatırımcılar, Fas Krallığı’nda yeni bir şirket kurmayı tercih etmezler ise, şube kurabilmektedirler. Bu durumda, kurulan şubeler, vergisel açıdan daimi kuruluş olarak değerlendirilmektedirler.

Fas Ticaret Kanunu Madde 37 uyarınca, Fas Krallığı’nda yabancı şirketler adına kurulan tüm şubeler Ticaret Sicili nezdinde kayıt yaptırmak zorundadır. Söz konusu kayıt, şube müdürü tarafından şubenin açılışının yapılışından itibaren 3 ay içinde gerçekleştirilmelidir. Şube, işletmenin faaliyet gösterdiği yerin ticaret sicili nezdinde kaydolmalıdır. Vergisel açıdan, yabancı şirketlerin şubeleri umumi hukuk koşulları altında kurumlar vergisine tabidirler. Şube kuruluşuna ilişkin muameleler altta belirtilmiştir:

    A. Bölgesel Yatırım Merkezi’ne Kuruluş Dosyasının Tesliminden Önce Yapılan İşlemler

     1.İştigal Konusunun Teyit Edilmesi

Başlangıçta şubenin faaliyet göstereceği alanın Devlet tarafından düzenlenmiş bir alan olup olmadığı vesayet otoriteleri nezdinde kontrol edilmelidir. İştigal konusunun düzenlemeye tabi bir faaliyet olması halinde, uyulması gerekli olan şartlara uyulup uyulmadığı teyit edilmelidir.

    2. Olumsuz Sertifika (Unvan Sorgulama)

Olumsuz sertifika, talep edilen ticari unvanının, işaretin veya levhanın henüz kullanılmamış olduğunu ve söz konusu talep edilen unvanın, Ticaret Sicili’ne tescil için kullanılabileceğini tespit eden bir belgedir. Bu olumsuz sertifika, internet üzerinden directinfo.ma veya Bölgesel Yatırım Merkezi OMPIC (Ticari ve Sınai Mülkiyet Fas Ofisi) Gişesi’nden temin edilebilir.

Temin edilmesi gerekli evrak şunlardır:

(i) www.ompic.org.ma adresinden bilgi temin ederek CN1 formunu doldurmak;

(ii) Başvurucunun CIN kimlik numarası.

Masraflar:

(iii) Ticari unvanlar ve levhalar için internet üzerinden yapılan aramaların ücreti: 126 MAD;

(iv) Kurumda yapılan aramaların ücreti: 210 MAD.

     3. Merkezin Belirlenmesi

Şube açılışını yapan kişi, şubenin kain olduğu yerde bulunduğunu kira sözleşmesi veya adres bildirim belgesi ile Vergi Dairesi ile Ticaret Mahkemesi kalemi nezdinde ispat etmelidir.

     4.Tutanak düzenlenmesi

Yabancı bir şirketin şube açılış kararı ana şirketin yönetim organı tarafından alınmaktadır. Söz konusu tutanak şu ibareleri içermelidir: 

        • (i) Şube unvanı;
        • (ii) Faaliyet;
        • (iii) Şube merkezi;
        • (iv) Şubenin Kanuni temsilcisi.

     B. Bölgesel Yatırım Merkezi Aracılığıyla Şube Kuruluşu için Yapılması Gereken İşlemler

     1.Dosyanın Hazırlanması ve İnternetten Randevu Alınması

Başvurucu, internet üzerinden Bölgesel Yatırım Merkezi nezdinde www.casainvest.ma websitesi adresinin “mes services – assistant en ligne – mes rendez-vous” sekmesine girip randevu almalıdır. Bu şekilde randevu almaksızın herhangi başka şekilde dosya teslimi yapılamamaktadır.

     2. Şube Kuruluş Dosyasının Teslimi

Yukarıda belirtildiği şekilde randevu alınması üzerine, gişede dosya teslimi yapılır. Şube açılışını talep eden kişi altta sayılan belgeleri hazırlamalıdır:

      • Doldurulmuş tüzel kişi tek formu (aslı ile beraber ilaveten 4 kopya) (Formulaire unique Personne Morale bien rempli) ;
      • Tutanak (3 asıl ile beraber ilaveten 4 kopya);
      • Yöneticinin kimlik belgesi (3 kopya);
      • Olumsuz sertifika (Unvan Sorgulama) (4 kopya);
      • Ana şirketin esas sözleşmesi (1 kopya);
      • Ana şirketin ticaret sicil kayıt belgesi (1 asıl);
      • Üstündeki imzaların onandığı kira sözleşmesi (asıl, 1 kopya ve 2 adet noterlenmiş suret) ile beraber yeni mülkiyet belgesi (certificat de propriété);
      • Meslek ve sanat vergisine tabi olan kişiler için yasal adres belgesi (imzaları tasdik edilmiş bir asıl ve bir kopya) ile beraber mesleki vergi belgesi ve yasal adres verilmesini sağlayan şirketin kira sözleşmesi; veya

Meslek ve sanat vergisine tabi olmayan kişiler için yasal adres belgesi (imzaları tasdik edilmiş bir asıl ve bir kopya) ile mülk sahibinin CIN kimlik numarası ve mülkiyet belgesi (certificat de propriété);

     3. Şube Kuruluş Dosyasının İncelenmesi

Dosyalar, kuruluşla ilgili işlemler yapan idarelerin (Vergi Dairesi, Ticaret Mahkemesi vb.) yetkilileri tarafından incelenmektedir. Açılış işlemleri ortalama olarak bir haftada tamamlanmaktadır.

     4. Belgelerin Tescili

Belgeler ve sözleşmeler tescil işlemine tabidirler. Bu tescil işlemi, taraflarca kaleme alınan hukuki muamelelerin tarihini kesinleştirmektedir. Kayıt, belgenin varlığını ve tarihini tasdik etmektedir. Tescil edilmesi gereken belgeler şunlardır: (i) Tutanak ile (ii) Kira sözleşmesi. Tescil işlemi, Bölgesel Kalkınma Merkezi nezdinde Bölgesel Vergi Müdürlüğü temsilcisi tarafından yapılmaktadır.

Ödenmesi gereken ücretler şu şekildedir:

(i) Kira sözleşmesi: 200 MAD’lık sabit harç;

(ii)Tutanak: 200 MAD’lık sabit harç.

       5. Meslek ve Sanat Vergilerine Kayıt ve Vergi Kimliği Alınması

Bu kayıt işlemi sayesinde şube vergi daireleri nezdinde tanınır. Bu işlem, Bölgesel Kalkınma Merkezi bünyesindeki Bölgesel Vergi Müdürlüğü nezdinde geçekleştirilmelidir. Herhangi bir ücret ödenmemektedir.

     6. Ticaret Sicili’ne Tescil

Ticaret Sicili’ne yapılan tescil zorunlu bir işlemdir. Bu sayede şubeye ilişkin yasal bilgiler kaydedilmiş olmaktadır. Bölgesel Kalkınma Merkezi bünyesindeki Ticaret Mahkemesi temsilcisi nezdinden söz konusu tescil işlemi yapılmaktadır. Tescil masrafı 350 MAD’dır.

     7. Sosyal Güvenlik Kurumu’na Kayıt

Sosyal Güvenlik Kurumu’na kayıt zorunludur. Sosyal güvenlik rejimine tabi olan tüm kuruluşlar Sosyal Güvenlik Kurumu’na kayıt girişlerini yapmak zorundadırlar. Sosyal Güvenlik kurumu şubeye bir kayıt numarası tahsis edecektir. Bu işlem için herhangi bir ücret ödenmemektedir.

     8. Dosyanın Geri Alınması

Dosyanın incelenmesinin ardından, başvurucu kendisine gelen mesaj üzerine dosyayı Bölgesel Yatırım Merkezi’nden geri alabilecektir. Bölgesel Yatırım Merkezi, Ticaret Sicil kayıt belgesini vermemektir. Ancak başvurucuya Ticaret Sicil tescil numarası verilmektedir. Başvurucu bu numara ile Ticaret Mahkemesi’nden Ticaret Sicil tescil belgesini teslim alabilmektedir.

     9. Kambiyo İşlemlerini Denetleme Kurumu’nu Bilgilendirme

     10. Yasal İlanın Yapılması

Yasal ilanlar gazetesinde Fransızca olarak ve Yasal Bülten’de Arapça olarak iki ilan yapılması zorunludur.

Özetlemek gerekirse, şube açılışına ilişkin işlemler şu şekildedir:

    • Ticari ve Sınai Mülkiyet Fas Ofisi nezdinde şubenin unvanına ilişkin belgenin temin edilmesi için geçmişe yönelik araştırma yapılması (unvan sorgulama-olumsuz sertifika);
    • Şubenin açılışına ilişkin karar tutanağının düzenlenmesi;
    • Bahsi geçen tutanağın vergi idaresi tarafından kayıt altına alınması;
    • Meslek ve sanat vergilerine kayıt ve vergi kimliği alınması;
    • Ticaret Mahkemesi kalemi nezdinde yasal tevdi;
    • Ticaret Sicili’ne kayıt;
    • Yasal ilanın yapılması;
    • Sosyal Güvenlik Kurumu’na kayıt girişi;
    • Kambiyo İşlemlerini Denetleme Kurumu’nu bilgilendirme.

      C. Şube Kuruluşunun Avantajları ve Dezavantajları

     D. Hukuki Yapı olarak Şube (Succursale) ile Bağlı Şirket (Filiale) Karşılaştırılması

     III. İrtibat Ofisi (Bureau de Liaison) Kuruluşu: Esnek Hukuki Yapı

İrtibat ofisi, parçası olduğu yabancı şirketten ayrı bir tüzel kişiliğe sahip değildir. İrtibat ofisinin tek amacı, pazarda bilgi toplamak ve kurumun faaliyetlerini tanıtmaktır. İrtibat ofisinin ticari faaliyetlerde bulunması mümkün değildir. İrtibat ofisleri Ticaret Sicili nezdinde kaydedilmiş olup müdürlerinin çalışma iznine sahip olması gerekmektedir. Türkiye Cumhuriyeti ile Fas Krallığı arasında çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması bulunduğundan dolayı, irtibat ofisinin vergiye tabii olmama ihtimali bulunmaktadır.

İrtibat ofisi, Fas Krallığı kanunlarında tanımlanmamış olduğu gibi, irtibat ofisinin işleyişine ilişkin olarak idari makamlar tarafından oldukça sınırlı sayıda bilgi paylaşılmaktadır. Dolayısıyla, irtibat ofisi açmanın en önemli dezavantajı, bu kavramın Fas Krallığı’nda neredeyse hiç bilinmemesidir. İrtibat ofisi kavramı, çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları veya iç hukuk tarafından tanımlanmamıştır. Ancak, iki durum ortaya çıkabilmektedir:

(i)Uluslararası çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasının varlığı halinde: Bu durumda, irtibat bürosu yabancı şirketin devamlı surette faaliyetinin tamamını veya bir kısmını ifa ettiği sabit bir iş kuruluşunu oluşturduğunda, irtibat ofisi daimi bir kuruluş olarak değerlendirilmektedir. Aksi halde; şayet kuruluş yalnızca depolama, sergileme, bilgi toplama veya her türlü diğer hazırlık ve ek faaliyetler amacıyla kullanılıyor ise, irtibat ofisi daimi bir kuruluş olarak kabul edilmez dolayısıyla da vergiye tabi değildir.

(ii)Uluslararası çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasının yokluğu halinde: Bu durumda, irtibat ofisi Fas Krallığı’nda geçekleştirilen gelirler ve karlar üzerinden vergi ödemeye tabi olacaktır. İrtibat ofisinin ciro gerçekleştirmediği ama sadece giderlerinin olması halinde, bu irtibat ofisi, umumi hukukun öngördüğü şartlar altında kurumlar vergisine tabi olan bir koordinasyon merkezi olarak değerlendirilecektir.

     A. Şube (Succursale) ile İrtibat Ofisi (Bureau de Liaison) Karşılaştırılması

IV. Fas’ta Kurulabilecek Şirket Türleri ve Şirketlerin Kuruluş Aşamaları

     A. Şirket Türleri

Fas Krallığı’nda kurulabilecek çeşitli şirket türleri arasından başlıcalarının temel niteliklerinden bahsetmek yararlı olacaktır. Seçilecek şirketin türü, vergisel yükümlülüklerin değerlendirilmesinin yanında ortakların sayısı, ortakların yüklenmeyi kabul ettikleri sorumluluğa göre tercih edilebilecektir.

     1. Anonim Şirket

Bu şirket türünde, pay sahipleri şirkette sahip oldukları payları oranında zararlardan mesul olurlar. Mesuliyetin sınırlandırıldığı anonim şirket en az 5 kişi tarafından kurulmalıdır. Süresi 99 seneyi geçemez ve bir defa uzatılabilir. Halka açık olmayan anonim şirketler en az 300.000 MAD tutarındaki sermaye ile kurulurken, halka açık şirketlerin kuruluş sermayelerinin en az 3 milyon MAD olması gerekmektedir. Sermayenin tamamı ödenmiş olmalıdır aksi halde şirket kurulmuş sayılmaz. Her bir payın en az 50 MAD değerinde olması gerekmektedir. Anonim şirket, ticaret şirketine tescilinden itibaren hükmi şahsiyet kazanır. Anonim şirketin esas sözleşmesinin yazılı olması gerekmektedir. Şirketin hesapları hesap denetçisi tarafından denetlenmektedir. Anonim şirketler, yönetim kuruluna sahip olanlar ve yürütme kuruluna sahip olanlar olarak ikiye ayrılmaktadırlar. Basitleştirilmiş anonim şirket ise iki anonim şirketin birleşmesiyle kurulur.

     2. Limited Şirket

Limited şirket, ortakları, zararları sadece şirkete katılımları oranında karşılamaktadırlar. Limited şirket, en az 1 en çok 50 ortakça kurulabilir. Limited şirketin kuruluş sermayesinin tabi olduğu bir sınırlama olmadığından dolayı sermaye ortaklarca karar verilebilmektedir. Limited şirketin ortaklık payları ancak payların en az ¾’ünü temsil eden ortakların onayıyla devredilebilir. Şirket yöneticisi veya ortaklarının şirketten borç almaları veya şirketi kişisel taahhütleri için kefil göstermeleri yasaktır. Hesap denetçisi şirketi denetler.

     3. Diğer Şirket Türleri

Sermayesi eshama münkasem komandit şirket (société en commandite par actions; komanditer ortakların sermayeleri, hisse senetleri ile aksiyona bölünmüş komandit şirket), société en commandite simple, ticari işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek amacıyla kurulan şirket alacaklılarına karşı ortaklardan biri veya birkaçının sorumluluğu sınırsız ve diğer ortak veya ortakların sorumluluğu belli sermaye ile sınırlı olan şirketler; diğer şirket türleri arasındadır. Yazımızın konusundan uzaklaşmamak adına, Fas ticaret hukuku altında kurulabilecek olan tüm şirket türlerini incelemekten ziyade başlıcalarına değinmeyi tercih ettik.

Şirketlerin vergisel yükümlülüklerine değinmek gerekirse, Fas mevzuatına göre, kurumlar vergisi, sermaye şirketlerinin elde ettiği gelir ve karlara ve bu şekilde vergilendirilmeyi seçmiş olmaları halinde, şahıs şirketlerinden sadece gerçek kişilerce kurulmuş olan “sociétés en nom collectif” ve “sociétés en commandite simple” şirketleri ile “société en participation” a uygulanmaktadır. Bu şirketlere uygulanacak olan vergi oranları şu şekildedir:

Kurumlar vergisine ilişkin önemli istisnalardan biri şu şekildedir; geri dönüşüm metalleri dışındaki ürünleri ihraç eden şirketler dışında, ürün ve hizmet ihraç eden şirketlerin cirosunun, yabancı para birimi üzerinden ihracat ile kazandığı kısımları üzerinde ilk 5 faaliyet yılında kurumlar vergisi uygulanmayacak olup bu beş senenin sonrasında ise düşürülmüş olan %17,5 oranında kurumlar vergisi uygulanacaktır. Aynı düşürülmüş kurumsal vergisi oranı, şirketlerin serbest bölgede kurulu olan şirketlere yaptıkları satışlardan elde ettikleri cirolarına da uygulanacaktır. Bu yeni düzenleme 2017 Finans Kanunu ile yürürlüğe girmiştir.

Serbest bölgelere ilişkin olarak ise, yazımızda yukarıda belirttiğimiz üzere, serbest bölgede kurulu olan şirketlere ilk beş faaliyet dönemi boyunca kurumlar vergisi uygulanmazken beş senenin ardından gelen sonraki yirmi sene boyunca düşürülmüş olan %8,75 oranında kurumlar vergisi uygulanacaktır. Bu vergi indirimi, (i) İYSB’de faaliyet gösteren şirketlere, (ii) aynı İYSB’de faaliyet gösteren şirketler arasındaki işlemlere, (iii) farklı İYSB’lerde faaliyet gösteren şirketler arasındaki işlemlere ve (iv) İYSB’de kurulmuş olan bir şirketin İYSB dışındaki şirketlere yaptığı ürün satışından elde ettiği cirosuna bazı koşullar altında uygulanmaktadır.

Kar transferine ilişkin olarak, Fas mevzuatına göre, (i) Fas’ta ikamet etmeyen yabancılar, gerçek ve tüzel kişiler, yatırımlarının türüne bakılmaksızın ve (ii) bu yatırımların yabancı para birimi üzerinden yapılması halinde Fas’ta ikamet eden yabancılar, yatırımlarından kaynaklanan gelirleri transfer edebilirler. Aracı bankalar, meblağa veya zamana ilişkin herhangi bir kısıtlama olmaksızın, serbestçe, yürürlükteki vergi ve harçların ödenmesinin ardından, (i) ve (ii) numarada belirtilen yatırımcılar adına, Fas Krallığı’nda gerçekleştirmiş oldukları yatırımlarından kaynaklanan gelirleri kendilerine transfer edebilirler. Söz konusu gelirlerden başlıcaları şunlardır:

  • Fas şirketlerince dağıtılan temettü veya kâr payı;
  • Huzur ücreti;
  • Yabancı şirketlerin Fas Krallığı’ndaki bağlı şirketlerin gerçekleştirdikleri karlar;
  • Kiralama gelirleri.

     B. Şirketlerin Kuruluş Aşamaları

1. Etap: Olumsuz Kriter (Unvan Sorgulama)

Olumsuz sertifika, talep edilen ticari unvanın henüz kullanılmamış olduğunu ve söz konusu talep edilen unvanın Ticaret Sicili’ne tescil için kullanılabileceğini tespit eden bir belgedir. Bu belge, OMPIC (Ticari ve Sınai Mülkiyet Fas Ofisi) tarafından bir senelik bir süre için verilmektedir. Bir senenin bitiminde alınmış ancak tescil için Ticaret Sicili’ne verilmemiş olan belgeler iptal edilmektedirler. Bir ay içinde alınmayan olumsuz belgeler de iptal edilmektedirler.

     2. Etap: Esas Sözleşme’nin Hazırlanması

Esas sözleşme, Fas mevzuatına göre belli bir hukuki duruma uygulanan kuralları içeren akdi hükümler bütünüdür. Esas sözleşme, noter tarafından düzenlenmiş olabileceği gibi sadece taraflarca da imzalanmış olabilir.

     3. Etap: Hisse Senedi Tahsis Mektuplarının Hazırlanması

Hisse senedi tahsis mektuplarının (duruma göre, iştirak belgelerinin), şirketin sermayesine iştirak halinde doldurulması gereken bir belgedir ve nakdi iştirake ilişkin bir taahhüt oluşturmaktadır.

     4. Etap: Serbest Bırakılan Sermaye Miktarının Bloke Edilmesi

Şirket tarafından fonların karşılanmasının ardından 8 gün içinde tutar bloke edilmelidir. Banka tarafından, serbest bırakılmış sermayenin bloke edilmesine ilişkin bir belge verilecektir.

     5. Etap: İştirak beyannamelerinin düzenlenmesi / Dağıtım

      6. Etap: Kuruluş Belgelerinin Teslimi ve Kayıt Muameleleri

Kuruluş belgeleri, kuruluş yerinde Bölgesel Yatırım Ajansı nezdinde ve kuruluşla ilgili olan çeşitli idarelerin temsilcileri tarafından incelenmektedir.

     7. Etap: Mesleki ve Sanat Vergisi Kaydı ve Vergi Kaydının Alınması

     8. Ticaret Sicili’ne Kayıt

By |2021-01-11T14:52:39+03:00Aralık 13th, 2020|Uncategorized @tr|Yorum yok

Siz de fikrinizi belirtin